झापाका सम्पूर्ण चिया उद्योगहरू भोलि (बिहीबार)देखि बन्द हुन] भएको छ । उद्योग बन्द हुने भएपछि करिब ६० हजार कर्मचारी तथा मजदुरले रोजगारी गुमाउने भएका छन् । जिल्लामा एउटा सरकारी र चारवटा सहकारी गरी ३२ वटा चिया उद्योग रहेका छन् ।
मे १२ तारिखमा भारतीय चिया बोर्ड र वाणिज्य विभागको संयुक्त बैठकले लागू गरेको नयाँ ‘स्ट्यान्डर्ड अपरेटिङ प्रोसिजर’ (एसओपी) का कारण नेपाली चिया निर्यातमा गम्भीर समस्या उत्पन्न भएको भन्दै भोलि झापाका सम्पूर्ण चिया उद्योग बन्द गर्न लागेको नेपाल चिया उत्पादक संघका केन्द्रीय अध्यक्ष आदित्य पराजुलीले बताए ।
भारतीय नयाँ नीति एसओपीको कारण इलामका ५३ वटा अर्थोडक्स चिया उद्योगहरू गत असार १ गतेदेखि नै बन्द भइसकेको छ । संघले बुधबार गरेको पत्रकार सम्मेलनमा संघका केन्द्रीय अध्यक्ष पराजुलीले नेपालमा उत्पादित सिटिसी र अर्थोडक्स चियाको वार्षिक कारोबार करिब १२ देखि १४ अर्ब रुपैयाँ बराबर रहेको जनाएका छन् ।
जसबाट करिब ५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको चिया भारत निर्यात भइ विदेशी मुद्रा आर्जन भइरहेको छ । साथै चिया उद्योगले करिब ६० हजार कर्मचारी तथा मजदुरलाई प्रत्यक्ष रोजगारी प्रदान गर्दै आएको अध्यक्ष पराजुलीको भनाइ छ ।
भारतीय चिया बोर्डले नयाँ (एसओपी) लागू गरेपछि नेपाली चिया निर्यातमा ठूलो अवरोध सिर्जना बताउँदै उनले भने,‘विभिन्न प्रकारका गुणस्तर परीक्षण,जटिल प्रक्रिया तथा भण्डारणसम्बन्धी व्यवस्थाका कारण नेपालबाट भारततर्फ चिया निकासी हुन नसकेको डेढ महिना भइसक्यो ।’
भन्सार नाकाबाट निर्यात भइसकेको तयारी चियासमेत भारतीय खरिदकर्ताको गोदाममा राख्नुपर्ने हुन्छ । भारतीय चिया बोर्डले सो चियाको नमुना परीक्षण गराउने लैजाने र परीक्षण रिपोर्ट आउन २० देखि २५ दिनसम्म लगाउने गरेको कारणबाट गोदाममा थन्काइएको चियाको गुणस्तरमा समेत क्षति भइरहेको छ ।
ल्याब रिपोर्टमा चियाको गुणस्तर कमजोर देखिएको खण्डमा गोदामको चिया नष्ट गर्नुपर्ने जस्ता अव्यवहारिक नियमहरू भारतीय पक्षले थपिदिएकोले नेपाली चिया उद्योगमा संकट आइपरेको उनले बताए । यहाँका उद्योगले भारत पठाएको चियाको पैसा पाउने हो कि होइन अब टुङ्गो छैन । चियाको परीक्षणकाल भरिको गोदाम भाडा पनि उद्योगीले स्वयम तिर्नुपर्ने अनिवार्य गरिएको छ ।
‘यस्तो नीतिले नेपाली चिया अब भारत पठाउन सकिँदैन,’उनले भने,‘भारतीय खरिदकर्ताले पनि नेपाली चिया खरिद नगर्दा चिया उद्योगहरूको गोदाममै चिया थन्काएर उद्योग बन्द गर्नुपर्यो ।’
चिया गोदाममा थन्किदा किसानलाई हरियो चिया पत्तीको मूल्य,विद्युत् महसुल तथा मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट) लगायतका दायित्व समयमै भुक्तानी गर्न नसक्ने अवस्था सृजना भएको छ । सरकारले चिया क्षेत्रमा आइपरेको समस्याहरूको तत्काल समाधान नगरे चिया उद्योग नखोल्ने संघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष शिवकुमार गुप्ताले जानकारी दिए ।
यता नेपाली चिया निर्यात प्रभावित भएको भन्दै समस्या समाधानका लागि पहल गरिदिन जिल्ला प्रशासन कार्यालय झापामार्फत नेपाल सरकारको ध्यानाकर्षण गराइएको छ । संघका अध्यक्ष आदित्य पराजुलीको नेतृत्वमा पुगेका टोलीले सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी अञ्जन न्यौपानेलाई सो ज्ञापन पत्र बुझाइएको संघका महासचिव शुक्र दाहालले जानकारी दिए ।
