अमेरिका र इरानबीच युद्धको स्थिति सिर्जना भयो। त्यसैबेला दुबईमा बम खसेको भ्रामक भिडियो सार्वजनिक भयो। सामाजिक सञ्जालमा भिडियो अपलोड गर्दा ११ नेपाली पक्राउ परे। यो घटना केवल एउटा कानुनी विषय मात्र होइन, सामाजिक चेतनासँग जोडिएको गम्भीर सन्देश पनि हो। कतार र साउदी जस्ता देशले यस्ता गतिविधिलाई नियमन गर्छन्। त्यहाँको कानुन उल्लंघन गरी नेपाली फस्नु निकै दुःखद छ।
युद्धसम्बन्धी भ्रामक भिडियोले स्थानीय जनमानसमा ठूलो त्रास फैलायो। कतिपयले अन्य देशका पुराना भिडियो ‘कट’ गरेर राखेका थिए। ती भिडियोलाई आफू बसेको स्थानसँग जोडेर पोस्ट गरियो। यस्तो कार्यले समाजमा केवल भ्रम मात्र सिर्जना गर्दैन। यसले सुरक्षासम्बन्धी संवेदनशील अवस्थालाई झन् धेरै जटिल बनाउँछ। यही कारणले खाडी देशहरूले कडा कारबाहीको चेतावनी दिएका हुन्। पक्राउ, जरिवाना र देशनिकाला जस्ता सजायको व्यवस्था त्यहाँ छ।
नियम उल्लंघन गर्नेलाई ती देशले कडा कारबाही गर्छन्। नेपाली संसारका विभिन्न देशमा विभिन्न प्रयोजनका लागि पुगेका छन्। तिनीहरू रोजगारी, अध्ययन र बसोबासका निम्ति विदेश गएका हुन्। जहाँ गए पनि त्यहाँको कानुन सम्मान गर्नु प्रमुख दायित्व हो। अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता प्रत्येक नागरिकको एक महत्वपूर्ण र आधारभूत अधिकार हो। तर, यसको प्रयोग सधैं जिम्मेवारीपूर्वक र मर्यादित हुनु आवश्यक छ। सामाजिक सञ्जाल मनोरञ्जन र सूचना आदानप्रदानको एक उत्तम माध्यम हो। तर, यसलाई अफवाह र त्रास फैलाउने उपकरण बनाउनु हुँदैन।
कसैको चरित्रहत्या गर्ने गरी सञ्जाल प्रयोग गर्नु स्वीकार्य छैन। दुबई घटनाले गम्भीर र महत्वपूर्ण प्रश्न उठाएको छ। नेपालभित्र सामाजिक सञ्जालको प्रयोग कति व्यवस्थित र सुरक्षित छ ? पछिल्लो समय नेपालमा राजनीतिक पूर्वाग्रह र स्वार्थ निकै बढेको छ। लोकप्रियता कमाउने होडबाजीका कारण भ्रामक सामग्री फैलाउने प्रवृत्ति बढ्यो। यसले समाजमा अनावश्यक द्वन्द्व, अविश्वास र अराजकता निम्त्याउने गर्दछ। यस्ता अफवाहले ठूला दुर्घटना र हिंसा निम्त्याउने जोखिम बढाउँछ।
नेपाल सरकारले तत्काल आवश्यक कदम चाल्नुपर्छ। सामाजिक सञ्जाल नियमनसम्बन्धी कानुनलाई समयमै परिमार्जन गर्नु अत्यावश्यक छ। कानुनलाई स्पष्ट र प्रभावकारी बनाउनु अहिलेको मुख्य आवश्यकता हो। नवमिडियालाई केवल नियन्त्रणमुखी दृष्टिकोणले मात्र हेर्नु हुँदैन। यसलाई सचेतनामूलक अभियानमा जोड्नु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण कार्य हो। नागरिकलाई अधिकार मात्र होइन, कर्तव्यको बोध पनि गराउनुपर्छ। शिक्षा प्रणालीमा डिजिटल नैतिकता र दायित्वको विषय समावेश गरौं। मिडिया साक्षरता कार्यक्रम र विशेष प्रशिक्षण सञ्चालन गर्न जरुरी छ।
विदेशमा रहेका नेपालीका लागि दूतावासको भूमिका निकै महत्वपूर्ण हुन्छ। नेपाली नियोगहरूले समय–समयमा जारी गर्ने ‘एड्भाइजरी’ गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ। आधिकारिक स्रोतबाट पुष्टि नभएका सूचनाहरू कहिल्यै पनि सेयर नगर्नुहोस्। संवेदनशील विषयमा सधैं संयम अपनाउनु नै सुरक्षित रहने उपाय हो। स्थानीय नियमको पूर्ण पालना गर्नु विदेशमा बस्नेको प्रमुख सर्त हो। अन्ततः दुबई घटना हामी सबैका लागि एउटा ठूलो चेतावनी हो। डिजिटल युगमा सानो लापरबाहीले पनि ठूलो परिणाम ल्याउन सक्छ। सामाजिक सञ्जालको प्रयोग विवेकपूर्ण र सत्यमा आधारित हुनुपर्छ।
